منظور از توهم و بدبینی چیست؟
توهم (Hallucination): دیدن/شنیدن/حس کردن چیزی که وجود خارجی ندارد (مثلاً دیدن افراد در خانه).
هذیان بدبینی (Delusion/Paranoia): باور ثابت و نادرست مثل «دارن از من دزدی میکنن» یا «میخوان بهم آسیب بزنن».
این علائم میتوانند در:
برخی انواع دمانس (مثل دمانس با اجسام لوی)،
دلیریوم/هذیان حاد (گیجی ناگهانی به علت عفونت، کمآبی، تغییر داروها و…)،
اختلالات خلقی یا روانپریشی،
یا حتی کاهش شنوایی/بینایی و تفسیر غلط محیط
دیده شوند.
اولین سؤال کلیدی: «شروعش ناگهانی بوده یا تدریجی؟»
اگر ناگهانی (در چند ساعت تا چند روز) شروع شده:
این حالت میتواند اورژانسی باشد—خصوصاً اگر همراه با گیجی، تب، افت سطح هوشیاری، بیقراری شدید، یا تغییر ناگهانی رفتار باشد. (گاهی علت، عفونت ادراری، پنومونی، کمآبی، یا عوارض دارویی است.)
اگر تدریجی و مزمنتر بوده:
ممکن است در مسیر دمانس یا اختلالات روانپزشکی رخ دهد، اما باز هم باید ارزیابی انجام شود.
چه زمانی توهم/بدبینی «خطرناک» محسوب میشود؟
این چکلیست را جدی بگیرید. اگر حتی یکی از موارد زیر هست، وضعیت میتواند پرخطر شود:
۱) خطر آسیب به خود یا دیگران
تهدید کردن، تلاش برای زدن، پرت کردن اشیاء
رفتارهای ناگهانی و غیرقابل پیشبینی
۲) وجود «فرمان» در توهم شنیداری
مثلاً صدا میگوید «این کار را بکن» (بهخصوص اگر دستور آسیب باشد).
۳) درگیری با پلیس/همسایه/خانواده بهخاطر باور بدبینانه
مثل تماسهای مکرر، قفلکردن افراطی، یا متهمکردن اطرافیان به دزدی.
۴) امتناع از غذا/آب/دارو به علت بدبینی
«میخوان مسمومم کنن» → خطر کمآبی و بدتر شدن گیجی.
۵) آوارگی، خروج ناگهانی از خانه یا گم شدن
برای فرار از «تهدید خیالی».
۶) بیخوابی شدید و پیوسته
کمخوابی خودش توهم و بدبینی را تشدید میکند و چرخه خطر میسازد.
۷) وجود وسایل خطرناک در دسترس
چاقو، ابزار تیز، یا هر وسیلهای که در بحران ممکن است استفاده شود.
خانواده چه کار کند؟ (قدمهای عملی و امن)
۱) بحث نکنید، اصلاح نکنید
جملههایی مثل «این خیالته» معمولاً اوضاع را بدتر میکند.
بهجایش:
«میفهمم ترسیدی.»
«بیا کاری کنیم احساس امنیت کنی.»
۲) اول امنیت، بعد گفتگو
فاصله امن را حفظ کنید
کودک را از محیط دور کنید
وسایل خطرناک را از دسترس خارج کنید
اگر وضعیت رو به تشدید است، تنها نمانید
۳) محرکها را کم کنید
نور کم، سایهها، صدای تلویزیون، ازدحام، یا محیط شلوغ میتواند توهم را بدتر کند. نور مناسب، سکوت نسبی، و توضیح آرام محیط کمک میکند.
۴) شنوایی و بینایی را جدی بگیرید
سمعک/عینک، یا حتی یک مشکل ساده مثل موم گوش، میتواند برداشت غلط از صدا و تصویر ایجاد کند.
۵) تغییرات اخیر را یادداشت کنید
داروی جدید؟ قطع ناگهانی دارو؟ تغییر دوز؟
تب، سوزش ادرار، سرفه، کمآبی؟
سقوط/ضربه به سر؟
اینها برای پزشک اطلاعات طلایی هستند.
چه زمانی باید «فوری» مراجعه کرد یا کمک اورژانسی گرفت؟
اگر هر کدام از موارد زیر وجود دارد:
خطر آسیب (به خود/دیگران) یا درگیری شدید
شروع ناگهانی علائم همراه با گیجی/تب/کاهش هوشیاری
امتناع از آب/غذا/دارو
توهم فرماندهنده یا بیخوابی شدید
آوارگی یا گم شدن
در این موارد، بهتر است همان روز ارزیابی فوری انجام شود.
نظر شما