نحوه برخورد با سالمندان افسرده یکی از دغدغههای مهم خانوادههایی است که متوجه تغییر رفتار، کمحرفی، بیحوصلگی یا کنارهگیری یکی از اعضای سالمند خود شدهاند. گاهی خانواده تصور میکند این تغییرات بخشی طبیعی از افزایش سن است و باید با آن کنار آمد؛ در حالی که افسردگی در سالمندی یک مشکل پزشکی قابل بررسی و درمان است و نباید صرفاً به حساب پیر شدن گذاشته شود.
از طرف دیگر، برخورد با سالمند افسرده فقط به این معنی نیست که او را سرگرم کنیم یا بیشتر به او توصیه کنیم «مثبت فکر کند». نوع صحبت کردن، میزان فشاری که برای انجام فعالیتها وارد میشود، توجه به وضعیت جسمی، شناخت علائم هشدار و کمک به دریافت درمان تخصصی، همگی در حمایت درست از سالمند اهمیت دارند.
با احترام و صبر با او صحبت کنید، احساساتش را کوچک نشمارید، برای شنیدن حرفهایش وقت بگذارید و بدون سرزنش او را به دریافت کمک تخصصی تشویق کنید. در عین حال، انجام فعالیتهای ساده و مورد علاقه، حفظ ارتباط اجتماعی، توجه به خواب و تغذیه و کمک به پیگیری درمان میتواند مفید باشد. خانواده باید حمایتکننده باشد، اما نباید نقش پزشک یا درمانگر را بر عهده بگیرد.
فهرست این محتوا
Toggleافسردگی در سالمندان چه تفاوتی با غمگینی معمولی دارد؟
همه افراد ممکن است پس از از دست دادن یک عزیز، بیماری، تغییر شرایط زندگی یا یک اتفاق ناخوشایند احساس غم کنند. اما افسردگی با ناراحتی کوتاهمدت و معمول زندگی تفاوت دارد. وقتی کاهش خلق، از دست دادن علاقه و سایر علائم برای مدتی ادامه پیدا میکنند و روی زندگی روزمره، روابط، خواب، اشتها یا توانایی انجام فعالیتهای معمول اثر میگذارند، لازم است احتمال افسردگی بررسی شود.
در سالمندان نیز افسردگی همیشه با جملههایی مانند «من غمگینم» بیان نمیشود. ممکن است سالمند بیشتر از خستگی، دردهای جسمی، بیخوابی، بیحوصلگی، کمبود انرژی یا بیعلاقگی به فعالیتهایی که قبلاً دوست داشته است صحبت کند. به همین دلیل، خانواده باید تغییر کلی رفتار و عملکرد او را در طول زمان مشاهده کند.
نکته مهم: افسردگی بخشی طبیعی از سالمندی نیست. ممکن است یک سالمند همزمان چند بیماری جسمی داشته باشد، اما وجود بیماریهای جسمی به این معنی نیست که تغییرات خلقی و کاهش علاقه را باید نادیده گرفت. تشخیص و درمان مناسب میتواند به بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
علائم افسردگی سالمندان را چگونه بشناسیم؟
شناخت علائم اولین قدم برای نحوه برخورد صحیح با سالمند افسرده است. ممکن است یک علامت به تنهایی نشانه افسردگی نباشد، اما وقتی چند تغییر در کنار هم ایجاد میشوند یا برای مدتی ادامه پیدا میکنند، بهتر است موضوع با پزشک مطرح شود.
تغییر در خلق و احساسات
احساس غم، پوچی، ناامیدی، بیارزشی، تحریکپذیری یا اضطراب میتواند در سالمند مبتلا به افسردگی دیده شود. بعضی سالمندان به جای بیان غم، بیشتر از خستگی یا بیحوصلگی شکایت میکنند.
از بین رفتن علاقه
اگر سالمند دیگر از دیدن دوستان، رفتن به مهمانی، باغبانی، مطالعه، موسیقی یا فعالیتی که قبلاً برایش لذتبخش بوده استقبال نمیکند، این تغییر باید جدی گرفته شود.
تغییر خواب و اشتها
بیخوابی، بیدار شدن زودهنگام، خواب بیش از حد یا تغییر محسوس در اشتها و وزن میتواند همراه با افسردگی دیده شود.
کاهش انرژی و تمرکز
سالمند ممکن است انرژی کمتری داشته باشد، آهستهتر صحبت یا حرکت کند و در تمرکز، تصمیمگیری یا انجام کارهای روزمره مشکل بیشتری پیدا کند.
چرا افسردگی سالمندان گاهی دیر تشخیص داده میشود؟
یکی از دلایل مهم، شباهت بعضی علائم افسردگی با مشکلات جسمی یا شناختی است. برای مثال، خستگی، کاهش اشتها، اختلال خواب یا کاهش تمرکز میتواند دلایل متعددی داشته باشد. از طرف دیگر، بعضی سالمندان درباره مشکلات روانی خود صحبت نمیکنند یا تصور میکنند بیان آنها باعث نگرانی خانواده خواهد شد.
به همین دلیل، اگر تغییر رفتاری یا خلقی جدید و قابلتوجهی ایجاد شده است، بهتر است خانواده به جای حدس زدن علت، موضوع را با پزشک مطرح کند.
دلایل افسردگی در سالمندان چیست؟
افسردگی معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست. شرایط جسمی، روانی و اجتماعی میتوانند در کنار یکدیگر بر سلامت روان سالمند اثر بگذارند. از دست دادن همسر یا دوستان، درد مزمن، کاهش توانایی جسمی، تنهایی، مشکلات مالی، تغییر محل زندگی و کاهش استقلال از جمله شرایطی هستند که ممکن است زمینه آسیبپذیری را بیشتر کنند.
با این حال، نباید فرض کرد که هر سالمندی که یکی از این اتفاقها را تجربه کرده حتماً افسرده میشود. افراد واکنشهای متفاوتی دارند و گاهی افسردگی بدون یک علت واضح نیز ایجاد میشود.
| عامل یا شرایط | چگونه میتواند روی سالمند اثر بگذارد؟ | رفتار مناسب خانواده |
|---|---|---|
| سوگ و از دست دادن عزیزان | ممکن است احساس تنهایی، بیهدفی یا کاهش ارتباط اجتماعی ایجاد شود. | گوش دادن، همراهی و دادن فرصت برای بیان احساسات، بدون عجله برای تغییر حال او. |
| بیماری مزمن یا درد | درد و محدودیت جسمی میتواند فعالیت و ارتباط اجتماعی را کاهش دهد. | پیگیری پزشکی بیماری زمینهای و کمک به حفظ فعالیتهای متناسب با توان فرد. |
| کاهش استقلال | وابستگی بیشتر به دیگران ممکن است احساس ناتوانی یا بیارزشی ایجاد کند. | تا حد امکان اجازه دهید سالمند کارهای قابل انجام را خودش انجام دهد. |
| تنهایی و انزوای اجتماعی | کاهش ارتباط معنادار با دیگران میتواند با افزایش خطر افسردگی همراه باشد. | ارتباط منظم و فعالیت اجتماعی متناسب با علاقه و توان سالمند. |
| مشکلات مالی یا تغییر سبک زندگی | نگرانی مداوم درباره امنیت مالی یا آینده میتواند فشار روانی ایجاد کند. | گفتوگوی محترمانه و کمک برای پیدا کردن راهحل عملی، بدون تحقیر یا سرزنش. |
نحوه برخورد با سالمندان افسرده؛ چه کارهایی واقعاً کمککننده است؟
رفتار خانواده میتواند محیط آرامتر و حمایتکنندهتری برای سالمند ایجاد کند، اما باید توجه داشت که حمایت خانوادگی جای درمان پزشکی را نمیگیرد. هدف از برخورد صحیح این است که سالمند احساس نکند تنهاست، قضاوت نمیشود و برای دریافت کمک مجبور نیست از عزت نفس خود چشمپوشی کند.
۱با او صحبت کنید، نه اینکه برای او تصمیم بگیرید. اجازه دهید سالمند درباره احساسات و نگرانیهایش صحبت کند. لازم نیست بلافاصله برای هر جمله او راهحل ارائه دهید. گاهی شنیده شدن، اولین چیزی است که فرد به آن نیاز دارد.
۲احساسات او را کوچک نکنید. جملههایی مانند «چیزی نشده»، «همه پیر میشوند» یا «مثبت فکر کن» ممکن است باعث شود سالمند احساس کند کسی شرایط او را درک نمیکند. بهتر است بگویید «میفهمم این روزها برایت سخت است؛ اگر بخواهی میتوانیم دربارهاش صحبت کنیم.»
۳به جای اجبار، همراهی کنید. تشویق به یک پیادهروی کوتاه یا یک دیدار خانوادگی میتواند مفید باشد، اما فشار زیاد برای شرکت در فعالیتهای مختلف ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد. فعالیت باید با توان جسمی، علاقه و شرایط سالمند هماهنگ باشد.
۴استقلال سالمند را تا حد امکان حفظ کنید. افسردگی نباید باعث شود خانواده همه کارها را بدون اجازه او انجام دهد. اگر سالمند هنوز میتواند لباس بپوشد، غذا انتخاب کند، خرید کوچکی انجام دهد یا بخشی از کارهای خانه را مدیریت کند، بهتر است استقلال او تا حد امکان حفظ شود.
۵برای مراجعه تخصصی همراه او باشید. اگر سالمند برای مراجعه به پزشک بیانگیزه است، میتوانید پیشنهاد دهید همراهش بروید، اطلاعات مربوط به داروها و علائم را آماده کنید و در صورت رضایت خودش در روند درمان مشارکت داشته باشید.
به سالمند افسرده چه چیزهایی نگوییم؟
گاهی نیت خانواده خوب است اما نوع بیان باعث میشود سالمند بیشتر احساس تنهایی کند. گفتن جملاتی مانند «تو که چیزی کم نداری»، «در سن تو همه همینطور میشوند»، «فقط خودت را مشغول کن» یا «به گذشته فکر نکن» ممکن است احساسات واقعی فرد را نادیده بگیرد.
به جای این جملات، میتوان از عباراتی استفاده کرد که همدلی بیشتری دارند؛ برای مثال: «به نظر میرسد مدتی است حال خوبی نداری»، «اگر دوست داری درباره چیزی که ناراحتت کرده صحبت کنیم» یا «اگر موافق باشی برای بهتر شدن حالت از پزشک کمک بگیریم.»
هدف از گفتوگو چیست؟
هدف این نیست که خانواده سالمند را متقاعد کند «افسرده است». هدف این است که تغییرات ایجادشده جدی گرفته شوند و فرد برای دریافت کمک احساس امنیت و احترام داشته باشد.
آیا تنها گذاشتن سالمند افسرده کار درستی است؟
تنهایی و انزوای اجتماعی میتوانند با خطر بیشتر افسردگی در سالمندان همراه باشند، اما این به معنی آن نیست که سالمند باید در تمام ساعات روز تحت مراقبت یا کنترل خانواده باشد. حفظ ارتباط منظم و معنادار اهمیت بیشتری از حضور فیزیکی دائمی دارد.
یک تماس تلفنی، صرف یک وعده غذا در کنار خانواده، همراهی برای خرید یا پزشک، دیدار با یک دوست قدیمی یا انجام یک فعالیت مورد علاقه ممکن است برای برخی سالمندان از حضور اجباری در جمعهای شلوغ مفیدتر باشد.
کیفیت ارتباط مهمتر از تعداد آن است. اگر سالمند از جمعهای شلوغ لذت نمیبرد، لازم نیست برای «اجتماعی شدن» او را مجبور کنید. بهتر است فعالیتی پیدا شود که برای خودش معنا و علاقه داشته باشد.
آیا ورزش و فعالیت روزانه برای سالمند افسرده مفید است؟
فعالیت بدنی متناسب با توان سالمند میتواند بخشی از سبک زندگی سالم باشد و به وضعیت عمومی جسم و روان کمک کند. با این حال، نباید از یک سالمند افسرده انتظار داشت که ناگهان برنامه ورزشی سنگینی شروع کند. یک پیادهروی کوتاه، حرکات سبک یا فعالیتی که پزشک از نظر جسمی مناسب میداند میتواند نقطه شروع منطقیتری باشد.
اگر سالمند بیماری قلبی، مشکلات حرکتی، پوکی استخوان، درد شدید یا محدودیت جسمی دارد، نوع فعالیت باید متناسب با وضعیت پزشکی او انتخاب شود.
درمان افسردگی سالمندان چگونه انجام میشود؟
درمان افسردگی در سالمندان باید بر اساس شدت علائم، وضعیت جسمی، داروهای مصرفی، بیماریهای همراه، سابقه افسردگی و شرایط زندگی فرد تعیین شود. به همین دلیل، یک نسخه درمانی ثابت برای همه سالمندان وجود ندارد.
رواندرمانی و مشاوره
روشهای رواندرمانی میتوانند به سالمند کمک کنند افکار و احساسات دشوار خود را بهتر بشناسد، با تغییرات زندگی کنار بیاید و مهارتهای مقابلهای مناسبتری پیدا کند. بسته به شرایط، رویکردهایی مانند درمان شناختی-رفتاری و درمانهای بینفردی میتوانند در برنامه درمانی قرار بگیرند.
داروهای ضدافسردگی
در برخی سالمندان، پزشک ممکن است داروی ضدافسردگی را توصیه کند. اما تجویز دارو برای سالمندان باید با توجه ویژه به داروهای دیگری که فرد مصرف میکند، بیماریهای زمینهای و احتمال عوارض انجام شود. افزایش سن میتواند نحوه جذب، متابولیسم و دفع بعضی داروها را تغییر دهد و خطر تداخلات دارویی را افزایش دهد.
داروی سالمند را خودسرانه شروع یا قطع نکنید. اگر سالمند همزمان داروهای قلبی، فشارخون، دیابت، داروهای خوابآور یا مکملهای مختلف مصرف میکند، لازم است فهرست کامل آنها در اختیار پزشک قرار گیرد.
آیا درمانهای مکمل جایگزین درمان افسردگی هستند؟
روشهایی مانند آرامسازی، تمرینات تنفسی، فعالیت هنری، موسیقی، ارتباط اجتماعی و برخی فعالیتهای آرامشبخش میتوانند برای بهبود کیفیت زندگی و مدیریت استرس مفید باشند. اما نباید آنها را جایگزین درمان تخصصی افسردگی دانست. شواهد کافی برای اینکه روشهای مکمل بهتنهایی بتوانند افسردگی را درمان کنند وجود ندارد.
نقش خانواده در درمان افسردگی سالمند چیست؟
خانواده میتواند نقش بسیار مهمی در ادامه درمان داشته باشد، اما نباید تمام مسئولیت درمان را بر عهده بگیرد. کمک به تنظیم وقت پزشک، همراهی در مراجعه، توجه به تغییرات علائم، کمک به رعایت برنامه درمانی و ایجاد محیطی آرام میتواند حمایت ارزشمندی باشد.
در عین حال، مراقب سالمند نیز ممکن است خسته، مضطرب یا فرسوده شود. مراقبت طولانیمدت از یک عضو خانواده میتواند فشار جسمی و روانی زیادی ایجاد کند. بنابراین مراقب نیز باید زمانی برای استراحت و دریافت حمایت داشته باشد.
اگر خودِ مراقب خسته و فرسوده شده باشد چه؟
این موضوع نباید نادیده گرفته شود. تقسیم مسئولیت میان اعضای خانواده، استفاده از کمک اطرافیان و در صورت نیاز دریافت مشاوره میتواند از فرسودگی مراقب جلوگیری کند. مراقب خستهای که هیچ زمانی برای استراحت ندارد، ممکن است ناخواسته در ارتباط با سالمند کمحوصله یا تحریکپذیر شود.
افسردگی سالمند یا دمانس؟ چرا تشخیص اهمیت دارد؟
گاهی افسردگی و اختلالات شناختی میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند؛ برای مثال کاهش تمرکز، مشکلات حافظه، کاهش انگیزه یا کنارهگیری اجتماعی. از طرف دیگر، افسردگی نیز ممکن است در فردی که دچار دمانس است وجود داشته باشد. بنابراین نسبت دادن هر تغییر حافظه یا رفتاری به «افسردگی» یا «پیری» بدون ارزیابی پزشکی میتواند باعث تأخیر در تشخیص شود.
اگر همراه با تغییر خلق، مشکلات حافظه، تصمیمگیری، شخصیت یا عملکرد روزمره نیز ایجاد شده است، بهتر است ارزیابی کاملتری انجام شود. برای آشنایی بیشتر با تفاوت این شرایط میتوانید مقاله تفاوت دمانس و آلزایمر را مطالعه کنید.
همچنین در صورت وجود نگرانی جدی درباره حافظه، مطلب تست آلزایمر در اصفهان میتواند اطلاعات بیشتری درباره روند ارزیابی مشکلات شناختی در اختیار خانواده قرار دهد.
چه زمانی باید سالمند افسرده را نزد روانپزشک برد؟
اگر تغییرات خلقی یا رفتاری برای مدتی ادامه داشتهاند، عملکرد روزمره سالمند را مختل کردهاند، علاقه او به فعالیتهای قبلی به شکل واضح کاهش یافته یا علائم جسمی و روانی جدیدی ایجاد شده است، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود. همچنین اگر درمانی که قبلاً برای افسردگی دریافت میشده دیگر اثر کافی ندارد، مراجعه مجدد اهمیت دارد.
برای خانوادهای که در اصفهان به دنبال ارزیابی مشکلات روانپزشکی سالمندان است، مراجعه به روانپزشک سالمندان در اصفهان میتواند در صورت تناسب با شرایط بیمار، مسیر ارزیابی تخصصی را آغاز کند.
علائم هشدار که نباید منتظر بمانیم
اگر سالمند درباره مرگ یا خودکشی صحبت میکند، میگوید دیگر دلیلی برای زندگی ندارد، قصد آسیب به خود دارد، رفتار بسیار غیرعادی یا خطرناک پیدا کرده یا نمیتواند نیازهای اولیه خود را تأمین کند، موضوع فقط یک ناراحتی معمولی نیست و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
اگر احتمال آسیب به خود یا دیگران وجود دارد، سالمند را تنها نگذارید و از خدمات اورژانسی یا نزدیکترین مرکز درمانی اورژانس کمک بگیرید. در چنین شرایطی بحث کردن، سرزنش کردن یا منتظر ماندن برای بهتر شدن خودبهخودی میتواند خطرناک باشد.
چند اشتباه رایج در برخورد با سالمندان افسرده
اشتباه اول: نسبت دادن همه چیز به سن
پیری به معنی افسرده شدن نیست. اگر سالمند نسبت به گذشته تغییر محسوسی کرده است، باید علت آن بررسی شود.
اشتباه دوم: مجبور کردن سالمند به فعالیت
فعالیت مفید است، اما اجبار، سرزنش یا مقایسه سالمند با دیگران میتواند احساس ناتوانی او را بیشتر کند.
اشتباه سوم: قطع یا تغییر خودسرانه دارو
داروهای سالمند به دلیل احتمال تداخل و عوارض باید با نظر پزشک مدیریت شوند و تغییر آنها بدون مشورت پزشکی درست نیست.
اشتباه چهارم: درمان فقط با سرگرمی
موسیقی، پیادهروی و ارتباط اجتماعی میتوانند حمایتکننده باشند، اما اگر سالمند افسردگی بالینی داشته باشد، ممکن است به درمان تخصصی نیز نیاز داشته باشد.
یک مثال ساده از برخورد درست با سالمند افسرده
فرض کنید مادری سالمند که قبلاً هر هفته با دوستانش دیدار میکرد، طی چند ماه اخیر کمتر از خانه خارج شده، اشتهایش کاهش پیدا کرده و مرتب میگوید «دیگر هیچ چیز برایم لذتبخش نیست». برخورد مناسب این نیست که خانواده او را مجبور کند هر روز به مهمانی برود یا بگوید «تو که همه چیز داری، چرا ناراحتی؟».
رویکرد بهتر این است که یکی از اعضای خانواده در یک زمان آرام با او صحبت کند، تغییرات را بدون قضاوت مطرح کند و پیشنهاد مراجعه به پزشک بدهد. در صورت تمایل سالمند، یکی از اعضای خانواده میتواند در مراجعه همراه او باشد و اطلاعاتی درباره زمان شروع علائم، تغییر خواب و اشتها، داروهای مصرفی و تغییرات رفتاری در اختیار پزشک قرار دهد.
پرسشهای متداول درباره نحوه برخورد با سالمندان افسرده
نحوه برخورد با سالمندان افسرده چگونه باید باشد؟
با احترام، صبر و بدون قضاوت. به حرفهای سالمند گوش دهید، احساسات او را کوچک نکنید، برای فعالیتهای مناسب تشویقش کنید و در صورت تداوم علائم، او را برای ارزیابی تخصصی همراهی کنید.
آیا افسردگی در سالمندان طبیعی است؟
خیر. افزایش سن میتواند با تغییرات جسمی و اجتماعی همراه باشد، اما افسردگی بخش طبیعی سالمندی نیست و در صورت وجود علائم باید مورد ارزیابی و درمان قرار گیرد.
چگونه سالمند افسرده را به پزشک ببریم؟
بهتر است به جای گفتن «تو افسردهای و باید دکتر بروی»، نگرانی خود را درباره تغییرات رفتاری و جسمی مطرح کنید و پیشنهاد همراهی بدهید. برخورد محترمانه معمولاً بهتر از اجبار و سرزنش است.
آیا تنهایی باعث افسردگی سالمندان میشود؟
تنهایی و انزوای اجتماعی با افزایش خطر مشکلات روانی از جمله افسردگی ارتباط دارند، اما افسردگی معمولاً علت واحدی ندارد. شرایط جسمی، روانی و اجتماعی میتوانند همزمان نقش داشته باشند.
آیا ورزش افسردگی سالمندان را درمان میکند؟
فعالیت بدنی متناسب با توان سالمند میتواند به سلامت جسم و روان کمک کند، اما در افسردگی بالینی نباید آن را جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی دانست.
آیا سالمند افسرده باید دارو مصرف کند؟
این موضوع به شدت و نوع علائم، بیماریهای همراه، داروهای دیگر و شرایط فرد بستگی دارد. در صورت نیاز، پزشک درباره مناسب بودن دارو و نحوه مصرف آن تصمیم میگیرد.
اگر سالمند درباره خودکشی صحبت کند چه کنیم؟
این صحبت را جدی بگیرید، او را تنها نگذارید و در صورت وجود خطر فوری، از خدمات اورژانسی یا نزدیکترین مرکز درمانی اورژانس کمک بگیرید. موضوع نباید صرفاً به عنوان جلب توجه یا حرف ناشی از ناراحتی تلقی شود.
مطالب مرتبط برای خانواده سالمندان
آشنایی با اهمیت ارزیابی روانپزشکی و شناختی سالمندان. تفاوت دمانس و آلزایمر
بررسی تفاوت اختلالات شناختی و بیماری آلزایمر برای خانوادهها. تست آلزایمر در اصفهان
آشنایی با روند ارزیابی مشکلات حافظه و شناخت.
تغییرات روحی سالمند را نادیده نگیرید
اگر یکی از اعضای سالمند خانواده برای مدتی دچار بیعلاقگی، کاهش انرژی، تغییر خواب و اشتها، انزوای اجتماعی یا احساس ناامیدی شده است، بهتر است این تغییرات صرفاً به افزایش سن نسبت داده نشوند. ارزیابی تخصصی میتواند مشخص کند که آیا افسردگی یا مشکل دیگری در میان است و چه نوع حمایتی برای سالمند مناسبتر خواهد بود.
برای آشنایی بیشتر با خدمات و مطالب تخصصی میتوانید به صفحه اصلی سایت دکتر فریبا فغانی مراجعه کنید.
کلام پایانی
نحوه برخورد با سالمندان افسرده بیش از آنکه به نصیحت کردن یا سرگرم کردن فرد مربوط باشد، به درک شرایط او، احترام به استقلالش و فراهم کردن حمایت درست مربوط است. سالمندی که افسرده است ممکن است انرژی، انگیزه یا حتی توان بیان دقیق احساسات خود را نداشته باشد؛ بنابراین انتظار اینکه خودش به تنهایی برای درمان اقدام کند همیشه واقعبینانه نیست.
خانواده میتواند با گوش دادن، همراهی، حفظ ارتباط اجتماعی، توجه به نیازهای جسمی و تشویق محترمانه به مراجعه تخصصی نقش مهمی داشته باشد. در عین حال، درمان افسردگی بر عهده تیم درمان است و نباید مسئولیت آن به طور کامل بر دوش خانواده گذاشته شود.
اگر علائم شدید هستند، برای مدت قابلتوجهی ادامه پیدا کردهاند یا همراه با ناامیدی شدید و افکار آسیب به خود هستند، مراجعه تخصصی را به تأخیر نیندازید. افسردگی در سالمندی قابل بررسی و درمان است و دریافت کمک بهموقع میتواند کیفیت زندگی سالمند و خانواده را بهتر کند.


نظر شما