آلزایمر فقط حافظه فرد را تحت تأثیر قرار نمیدهد؛ بلکه ممکن است بهتدریج توانایی تصمیمگیری، تشخیص زمان و مکان، برقراری ارتباط، انجام کارهای شخصی و کنترل رفتار را نیز کاهش دهد. به همین دلیل، نگهداری از فرد مبتلا به آلزایمر با مراقبت معمول از یک سالمند تفاوت دارد و به صبر، برنامهریزی و آگاهی بیشتری نیازمند است.
مراقبت از سالمند آلزایمری در خانه زمانی موفقتر خواهد بود که محیط زندگی متناسب با شرایط بیمار تغییر کند، برنامه روزانه مشخصی وجود داشته باشد و اعضای خانواده بدانند در برابر فراموشی، بیقراری، تکرار سؤالها یا تغییرات رفتاری چگونه واکنش نشان دهند.
هدف از مراقبت این نیست که سالمند را کاملاً از انجام کارها کنار بگذاریم. تا زمانی که توانایی او اجازه میدهد، باید استقلال، عزتنفس و مشارکتش در فعالیتهای روزمره حفظ شود. با پیشرفت بیماری، میزان کمک و نظارت نیز باید متناسب با نیازهای جدید افزایش پیدا کند.
آیا میتوان از سالمند مبتلا به آلزایمر در خانه نگهداری کرد؟
بسیاری از بیماران، بهخصوص در مراحل اولیه و متوسط آلزایمر، میتوانند با کمک خانواده یا مراقب در خانه زندگی کنند. حضور در محیط آشنا معمولاً احساس امنیت بیشتری ایجاد میکند و میتواند میزان سردرگمی بیمار را کاهش دهد.
با این حال، مناسب بودن مراقبت خانگی به عواملی مانند مرحله بیماری، توانایی حرکت، میزان فراموشی، خطر گم شدن، وجود رفتارهای پرخطر، بیماریهای جسمی همراه و توان خانواده برای مراقبت بستگی دارد.
اگر سالمند بهطور مکرر از خانه خارج میشود، داروهایش را اشتباه مصرف میکند، اجاق گاز را روشن میگذارد یا شبها بدون هدف حرکت میکند، دیگر نمیتوان او را برای مدت طولانی تنها گذاشت. در مراحل پیشرفته نیز ممکن است بیمار به مراقبت شبانهروزی، کمک برای غذا خوردن، استحمام، جابهجایی و استفاده از سرویس بهداشتی نیاز داشته باشد.
برای سالمند یک برنامه روزانه منظم ایجاد کنید
داشتن برنامه ثابت یکی از مهمترین اصول مراقبت از سالمند آلزایمری در خانه است. تغییرات ناگهانی میتواند بیمار را گیج، مضطرب یا بیقرار کند. بهتر است ساعت بیدار شدن، غذا خوردن، استحمام، مصرف دارو، استراحت و خواب تا حد امکان ثابت باشد.
لازم نیست برنامه روزانه پیچیده باشد. یک برنامه ساده و قابل پیشبینی، احساس امنیت بیشتری به سالمند میدهد. بهتر است فعالیتهای دشوارتر مانند حمام کردن یا مراجعه به پزشک در ساعتی انجام شوند که بیمار معمولاً آرامتر و هوشیارتر است.
برنامه باید انعطافپذیر هم باشد. اگر سالمند در یک روز خسته، بیحوصله یا مضطرب است، اصرار زیاد برای انجام دقیق برنامه ممکن است شرایط را بدتر کند. هدف ایجاد نظم و آرامش است، نه تحمیل یک برنامه سختگیرانه.
محیط خانه را برای بیمار ایمن کنید
بیماری آلزایمر میتواند قضاوت، تعادل، تشخیص خطر و توانایی استفاده از وسایل خانگی را مختل کند. بنابراین خانهای که قبلاً کاملاً امن بوده، ممکن است بعد از پیشرفت بیماری خطراتی برای سالمند داشته باشد.
فرشهای لغزنده، سیمهای رهاشده، وسایل اضافی و میزهای کوچک را از مسیر رفتوآمد بردارید. راهروها و مسیر سرویس بهداشتی را روشن نگه دارید و در صورت نیاز از چراغ خواب استفاده کنید. نصب دستگیره در حمام و سرویس بهداشتی و استفاده از کفپوش ضدلغزش میتواند احتمال زمین خوردن را کمتر کند.
داروها، مواد شوینده، ابزارهای تیز، فندک، کبریت و مواد خطرناک باید در محل امن یا کمد قفلدار نگهداری شوند. اگر بیمار نمیتواند بهدرستی از اجاق گاز استفاده کند، دسترسی او باید کنترل شود. درهای خروجی، بالکن، پلهها و پنجرهها نیز باید از نظر ایمنی بررسی شوند.
برای پیدا کردن آسانتر اتاقها میتوان از علائم ساده، تصویر یا نوشتههای درشت روی در حمام، اتاق خواب و آشپزخانه استفاده کرد. تغییرات خانه را بهتر است بهتدریج انجام دهید؛ زیرا تغییر ناگهانی دکوراسیون ممکن است سردرگمی بیمار را بیشتر کند.
چگونه با سالمند آلزایمری صحبت کنیم؟
در آلزایمر، بیمار ممکن است برای پیدا کردن کلمات، درک جملههای طولانی یا دنبال کردن یک گفتوگوی پیچیده مشکل داشته باشد. هنگام صحبت کردن، روبهروی سالمند قرار بگیرید، تماس چشمی داشته باشید و از جملههای کوتاه و واضح استفاده کنید.
هر بار فقط یک سؤال بپرسید و برای پاسخ دادن به بیمار زمان بدهید. چند سؤال پشت سر هم یا صحبت کردن با سرعت زیاد میتواند او را مضطرب کند. بهجای پرسشهای باز و پیچیده، دو انتخاب ساده پیشنهاد دهید؛ مثلاً بپرسید: «چای میخواهی یا آب؟»
اگر سالمند یک سؤال را چند بار تکرار میکند، به یاد داشته باشید که ممکن است واقعاً پاسخ قبلی شما را فراموش کرده باشد. عصبانیت یا گفتن جملههایی مانند «چند بار باید بگویم؟» معمولاً باعث احساس ترس یا شرمندگی او میشود.
در مراقبت از سالمند آلزایمری در خانه لحن صدا، حالت چهره و زبان بدن گاهی از خود کلمات مهمتر هستند. حتی اگر بیمار همه جملهها را درک نکند، آرامش یا عصبانیت شما را احساس میکند.
با توهم، بدبینی یا خاطرات اشتباه بحث نکنید
برخی بیماران ممکن است تصور کنند وسایلشان دزدیده شده، فردی وارد خانه شده یا اعضای خانواده قصد آسیب زدن به آنها را دارند. گاهی نیز شخصی را با فرد دیگری اشتباه میگیرند یا میخواهند به خانهای برگردند که سالها قبل در آن زندگی کردهاند.
اصرار برای اثبات اشتباه بودن حرف بیمار معمولاً کمکی نمیکند. بهتر است ابتدا احساس او را تأیید کنید؛ مثلاً بگویید: «میفهمم که گم شدن کیف نگرانت کرده، با هم دنبالش میگردیم.» سپس توجه او را به موضوع یا فعالیت دیگری هدایت کنید.
اگر توهم، بدبینی یا پرخاشگری ناگهان شروع شده یا بهشدت افزایش یافته است، باید با پزشک تماس بگیرید. درد، عفونت، کمآبی بدن، یبوست، کمخوابی یا عوارض داروها میتوانند رفتار بیمار را تغییر دهند.
از گم شدن و سرگردانی سالمند پیشگیری کنید
بعضی افراد مبتلا به آلزایمر ممکن است بدون اطلاع از خانه خارج شوند و نتوانند مسیر بازگشت را پیدا کنند. این اتفاق حتی در مسیرها و محلههای آشنا نیز ممکن است رخ دهد.
برای کاهش خطر، درهای خروجی را ایمن کنید و زنگ یا حسگر باز شدن در نصب کنید. بهتر است قفلها در محلی قرار گیرند که بهراحتی در دید بیمار نباشند، اما در شرایط اضطراری مانع خروج ایمن دیگران نشوند.
مشخصات بیمار، شماره تماس خانواده و اطلاعات ضروری را در دستبند شناسایی یا کارت داخل لباس او قرار دهید. یک عکس جدید از سالمند نیز در دسترس داشته باشید. اطلاع دادن شرایط بیمار به همسایههای مورد اعتماد میتواند در صورت خروج ناگهانی او کمککننده باشد.
اگر سالمند گم شد، جستوجو را فوراً شروع کنید و موضوع را به پلیس و مراکز امدادی اطلاع دهید. تأخیر در جستوجو، بهخصوص در هوای سرد یا گرم، میتواند خطرناک باشد.
مصرف داروها را به بیمار واگذار نکنید
با پیشرفت آلزایمر، سالمند ممکن است فراموش کند دارویش را مصرف کرده و دوباره همان دارو را بخورد یا بهطور کامل مصرف آن را کنار بگذارد. بهتر است یک نفر مشخص مسئول تهیه، زمانبندی و تحویل داروها باشد.
فهرستی از نام داروها، دوز، ساعت مصرف و پزشک تجویزکننده تهیه کنید. این فهرست باید در مراجعات پزشکی همراه بیمار باشد. داروها را در محلی قفلشده قرار دهید و داروهای تاریخگذشته یا بدون استفاده را نگه ندارید.
هیچ دارویی، بهخصوص داروهای خوابآور، آرامبخش یا داروهای رفتاری، نباید بدون نظر پزشک شروع، قطع یا کموزیاد شود. خوابآلودگی، گیجی، افت فشار یا بههم خوردن تعادل میتواند خطر زمین خوردن را افزایش دهد.
تغذیه و نوشیدن آب را کنترل کنید
سالمند مبتلا به آلزایمر ممکن است فراموش کند غذا خورده، احساس گرسنگی را تشخیص ندهد یا نتواند از قاشق و چنگال استفاده کند. گاهی نیز به دلیل مشکلات دندان، خشکی دهان، افسردگی یا اختلال بلع، تمایل کمتری به غذا دارد.
غذاها را در وعدههای کوچک و منظم ارائه دهید. محیط غذا خوردن باید آرام و بدون تلویزیون یا رفتوآمد زیاد باشد. استفاده از ظرف ساده و رنگی که با میز تفاوت واضحی دارد، میتواند تشخیص غذا را آسانتر کند.
آب و نوشیدنیهای مناسب را در طول روز در دسترس سالمند قرار دهید. خشکی دهان، ادرار تیره، ضعف، سرگیجه و خوابآلودگی غیرعادی ممکن است نشانه کمآبی باشند.
اگر بیمار هنگام خوردن سرفه میکند، غذا در دهانش باقی میماند، وزن کم میکند یا بلع برایش دشوار شده است، باید توسط پزشک و در صورت نیاز متخصص بلع ارزیابی شود.
استحمام و بهداشت شخصی را آسانتر کنید
استحمام ممکن است برای سالمند گیجکننده یا ترسناک باشد. او ممکن است دلیل درآوردن لباسها را درک نکند، از آب بترسد یا احساس کند حریم خصوصیاش رعایت نمیشود.
حمام را از قبل آماده کنید، دمای آب را بررسی کنید و وسایل لازم را در دسترس قرار دهید. هر مرحله را با جملهای کوتاه توضیح دهید و تا حد امکان اجازه دهید بیمار کارهایی را که میتواند خودش انجام دهد.
اگر بیمار در برابر حمام مقاومت میکند، با اجبار و درگیری ادامه ندهید. زمان دیگری را امتحان کنید یا شستوشو را به بخشهای کوچکتر تقسیم کنید. حفظ آرامش و احترام به حریم شخصی سالمند اهمیت زیادی دارد.
مشکلات خواب و بیقراری شبانه را مدیریت کنید
برخی بیماران در ساعات عصر و شب گیجتر، مضطربتر یا بیقرارتر میشوند. این حالت گاهی با راه رفتن مداوم، درخواست رفتن به خانه، صدا زدن دیگران یا مقاومت در برابر خواب همراه است.
برای بهتر شدن خواب، بیمار را در طول روز به فعالیت مناسب تشویق کنید، اما از خواب طولانی عصرگاهی جلوگیری کنید. نور خانه را هنگام غروب بهتدریج تنظیم کنید و سر و صدای محیط را کاهش دهید. مصرف چای، قهوه و نوشیدنیهای کافئیندار در ساعات پایانی روز نیز باید محدود شود.
اگر بیخوابی ناگهان شروع شده یا با درد، تکرر ادرار، تنگی نفس، تب یا تغییر رفتار همراه است، لازم است علت پزشکی آن بررسی شود.
سالمند را در فعالیتهای روزمره مشارکت دهید
در مراقبت از سالمند آلزایمری در خانه نباید همه مسئولیتها را یکباره از بیمار گرفت. مشارکت در کارهای ساده میتواند حس مفید بودن و استقلال را حفظ کند.
تا کردن لباسها، چیدن میز، آب دادن به گلها، گوش دادن به موسیقی مورد علاقه، نگاه کردن به آلبوم خانوادگی، پیادهروی کوتاه و مرتب کردن وسایل ساده، نمونههایی از فعالیتهای مناسب هستند.
فعالیت باید متناسب با توانایی بیمار باشد و نتیجه آن اهمیت زیادی ندارد. اگر لباسها را درست تا نکرد یا وسایل را مطابق انتظار مرتب نکرد، او را اصلاح یا سرزنش نکنید. هدف، ایجاد ارتباط و تجربهای آرامشبخش است.
مراقب اصلی نیز به استراحت نیاز دارد
نگهداری طولانیمدت از فرد مبتلا به آلزایمر میتواند باعث فرسودگی جسمی و روانی مراقب شود. خستگی شدید، تحریکپذیری، بیخوابی، احساس ناامیدی، انزوا و کاهش تمرکز از نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.
وظایف را میان اعضای خانواده تقسیم کنید و از یک نفر انتظار نداشته باشید تمام مراقبت را بهتنهایی انجام دهد. کمک گرفتن از پرستار یا مراقب حرفهای، حتی برای چند ساعت در هفته، میتواند فرصتی برای استراحت ایجاد کند.
مراقب باید برای خواب، تغذیه، فعالیت بدنی، روابط اجتماعی و مراجعات پزشکی خودش نیز زمان داشته باشد. استراحت کردن به معنای بیمسئولیتی نیست؛ مراقبی که از نظر جسمی و روانی فرسوده شده باشد، نمیتواند مراقبت ایمن و باکیفیتی ارائه دهد.
چه زمانی باید فوراً با پزشک تماس گرفت؟
هر تغییر ناگهانی در هوشیاری، رفتار یا تواناییهای سالمند را نباید صرفاً به آلزایمر نسبت داد. گیجی ناگهانی، تب، ضعف یک سمت بدن، اختلال ناگهانی در تکلم، افتادن، ضربه به سر، تشنج، تنگی نفس، درد قفسه سینه، استفراغ مکرر، کاهش شدید مصرف آب و غذا یا خوابآلودگی غیرعادی نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
همچنین اگر سالمند رفتارهایی دارد که امنیت خودش یا دیگران را تهدید میکند، از خانه خارج میشود، داروها را اشتباه مصرف میکند یا مراقبت از او از توان خانواده خارج شده است، باید درباره افزایش سطح مراقبت با پزشک مشورت شود.
دریافت راهنمایی تخصصی برای مراقبت از سالمند آلزایمری
نیازهای هر بیمار با توجه به مرحله بیماری، شرایط جسمی و تغییرات رفتاری متفاوت است. برنامهای که در مرحله ابتدایی مناسب بوده، ممکن است با پیشرفت بیماری دیگر پاسخگو نباشد.
برای ارزیابی وضعیت شناختی و رفتاری بیمار، بررسی داروها و دریافت راهنمایی متناسب با شرایط سالمند میتوان به دکتر فغانی مراجعه کرد. پیگیری منظم کمک میکند تغییرات بیماری زودتر شناسایی شوند و خانواده برای مراحل بعدی آمادگی بیشتری داشته باشد.
جمعبندی
مراقبت از سالمند آلزایمری در خانه به محیطی ایمن، برنامه روزانه منظم، ارتباط آرام و نظارت دقیق بر تغذیه، دارو و رفتار بیمار نیاز دارد. خانواده باید به جای سرزنش کردن سالمند، رفتارهای او را بخشی از بیماری بداند و متناسب با تواناییهای باقیماندهاش از او حمایت کند.
در کنار مراقبت از بیمار، سلامت جسمی و روانی مراقبان نیز اهمیت دارد. تقسیم مسئولیت، دریافت کمک حرفهای و پیگیری پزشکی منظم میتواند فشار مراقبت را کاهش دهد و کیفیت زندگی سالمند و اعضای خانواده را بهتر کند.
مطالب مرتبط:
درمان فوبیا
نظر شما