فریبا فغانی، امروز یکشنبه ۲۹ شهریور ماه در نشست خبری انجمن خیریه پارکینسون و آلزایمر اصفهان به مناسبت روز جهانی آلزایمر، اظهار کرد: تعداد مبتلایان به بیماری آلزایمر در حال افزایش است، زیرا آلزایمر عمدتاً در گروه سنی سالمندان اتفاق میافتد و از سوی دیگر جمعیت سالمندان نیز در حال افزایش است. یکی از باورهای غلطی که ممکن است در بسیاری از خانوادهها با آن مواجه باشیم این است که تصور میکنند آلزایمر و فراموشیهایی که فرد مبتلا به این بیماری دارد، بخشی طبیعی از سالمندی است. افزایش سن یک فاکتور خطر برای ابتلا به بیماری آلزایمر محسوب می شود.
روز جهانی آلزایمر فرصتی است برای توجه دوباره به نشانههایی که گاهی خانوادهها آنها را به افزایش سن نسبت میدهند. آلزایمر بخش طبیعی سالمندی نیست و تغییرات قابلتوجه در حافظه، رفتار، قضاوت یا توانایی انجام کارهای روزمره میتواند نیازمند بررسی باشد.
در هفته آلزایمر، شناخت علائم هشداردهنده آلزایمر اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ نه برای اینکه با دیدن یک علامت، خودمان تشخیص بیماری بدهیم، بلکه برای اینکه بدانیم چه زمانی بهتر است موضوع را جدیتر پیگیری کنیم.
نکته مهم: هیچیک از علائم مطرحشده در این مقاله بهتنهایی به معنای ابتلا به آلزایمر نیست. اختلال خواب، افسردگی، اضطراب، برخی داروها و بیماریهای جسمی نیز میتوانند روی حافظه و تمرکز اثر بگذارند. تشخیص نیازمند ارزیابی پزشکی و بررسی مجموعه علائم است.
هشدار درباره آلزایمر ؛ ۷ زنگ خطر که نباید در سالمندی نادیده بگیرید
یکی از مهمترین نکات درباره آلزایمر این است که بیماری فقط با «فراموشی» تعریف نمیشود. تغییر در توانایی انجام کارهای آشنا، تصمیمگیری، زبان، جهتیابی، رفتار و استقلال فرد نیز میتواند در کنار مشکلات حافظه دیده شود. البته مشاهده یکی از این نشانهها به معنای ابتلا به آلزایمر نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، تداوم علائم، تغییر محسوس نسبت به گذشته و تأثیر آنها بر زندگی روزمره است.
1.خواب ناکافی و سلامت مغز؛ زنگ خطری که نباید نادیده گرفته شود
خواب فقط زمانی برای استراحت بدن نیست؛ مغز نیز در طول خواب فرصت پیدا میکند بخشی از فرایندهای مربوط به حافظه و عملکرد شناختی را تنظیم کند. به همین دلیل، خواب ناکافی و بیکیفیت، بهخصوص زمانی که بهصورت مداوم ادامه داشته باشد، میتواند موضوعی مهم در بررسی سلامت مغز باشد.
کمبود خواب ممکن است در کوتاهمدت باعث خستگی، کاهش تمرکز، حواسپرتی و دشوار شدن یادآوری اطلاعات شود. اما اگر مشکلات خواب برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند، بهتر است علت آنها نیز بررسی شود؛ زیرا اختلال خواب میتواند با عوامل مختلفی مرتبط باشد و در کنار سایر عوامل مؤثر بر سلامت شناختی مورد توجه قرار گیرد.
نکته مهم: خواب ناکافی بهتنهایی به معنای ابتلا به آلزایمر نیست. همچنین هر نوع فراموشی نشانه این بیماری محسوب نمیشود. زمانی که مشکلات خواب در کنار تغییرات مداوم حافظه، رفتار، تصمیمگیری یا توانایی انجام فعالیتهای روزمره دیده میشوند، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بنابراین، اگر در یک فرد سالمند تغییرات جدید و مداومی در حافظه یا رفتار مشاهده میشود، نباید همه آنها را صرفاً به افزایش سن یا کمخوابی نسبت داد. توجه به الگوی علائم و مراجعه به پزشک برای ارزیابی دقیقتر میتواند به مشخص شدن علت این تغییرات کمک کند.
۲. گم شدن در مسیرهای آشنا؛ یک زنگ خطر مهم
اگر فردی که سالها مسیر خانه، محله یا مکانهای آشنای اطراف خود را میشناخته، بهتدریج در این مسیرها دچار سردرگمی شود، موضوع نیازمند توجه بیشتری است.مشکل در جهتیابی میتواند همراه با سایر تغییرات شناختی ظاهر شود. به همین دلیل، بهتر است خانواده فقط یک اتفاق را بررسی نکند و تغییرات دیگر حافظه و عملکرد فرد را نیز در نظر بگیرد.
۳. مشکل در انجام کارهای آشنا؛ حتی وقتی فرد هنوز بسیاری از خاطراتش را به یاد دارد
یکی از نشانههایی که ممکن است کمتر به آن توجه شود، دشواری در انجام کارهایی است که فرد سالها بدون کمک انجام داده است. مدیریت امور مالی، استفاده از وسایل آشنا، آماده کردن یک غذای همیشگی یا انجام کارهای چندمرحلهای میتواند به مرور دشوار شود. اگر چنین مشکلی جدید است و نسبت به گذشته تفاوت محسوسی ایجاد کرده، بهتر است علت آن بررسی شود.
۴. تغییر رفتار و شخصیت؛ «فقط بدخلقی» نیست!
گاهی خانواده اولین تغییر را نه در حافظه، بلکه در رفتار سالمند میبیند. فردی که همیشه اجتماعی بوده ممکن است منزوی شود، فردی آرام ممکن است تحریکپذیرتر شود یا بدبینی غیرمعمولی نسبت به اطرافیان پیدا کند. تغییر شخصیت بهتنهایی تشخیص آلزایمر نیست، اما اگر همراه با مشکلات حافظه، قضاوت یا عملکرد روزمره باشد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۵. مشکل در پیدا کردن کلمات و دنبال کردن مکالمه
مکث کوتاه برای پیدا کردن یک کلمه در هر سنی ممکن است اتفاق بیفتد. اما اگر فرد مرتباً در پیدا کردن کلمات آشنا مشکل داشته باشد، موضوع صحبت را از دست بدهد یا نتواند مانند گذشته در یک گفتوگو مشارکت کند، این تغییر باید در کنار سایر علائم ارزیابی شود.
۶. کاهش قدرت تصمیمگیری و قضاوت
تغییر در قضاوت میتواند خودش را در تصمیمهای مالی، مصرف دارو، خرید، رانندگی یا مدیریت کارهای روزمره نشان دهد. اگر تصمیمهایی که با شخصیت و عملکرد قبلی فرد تفاوت زیادی دارند به شکل مکرر اتفاق بیفتند، بهتر است خانواده علت آن را بررسی کند.
7. فراموش کردن اتفاقات تازه؛ وقتی حافظه روزمره تغییر میکند
فراموش کردن گاهبهگاه یک نام یا دیر به خاطر آوردن یک موضوع، لزوماً غیرطبیعی نیست. اما اگر فرد مرتباً گفتوگوهای اخیر، قرارها، اتفاقات تازه یا اطلاعاتی را که به تازگی دریافت کرده فراموش کند، بهتر است این تغییر نادیده گرفته نشود.برای مثال، اگر سالمندی یک سؤال را چند بار در فاصله کوتاهی تکرار کند و هر بار فراموش کرده باشد که قبلاً آن را پرسیده است، این الگو اهمیت بیشتری نسبت به یک فراموشی موردی دارد.
هر فراموشی آلزایمر نیست؛ پس مرز بین پیری طبیعی و زنگ خطر کجاست؟
یکی از نگرانیهای رایج خانوادهها این است که با هر فراموشی، احتمال آلزایمر را مطرح کنند. در حالی که تغییرات خفیف حافظه ممکن است با افزایش سن دیده شوند و لزوماً نشانه بیماری نیستند.تفاوت مهم معمولاً در میزان اختلال، تکرار علائم و تأثیر آنها بر استقلال فرد دیده میشود.
| فراموشی یا تغییر خفیف | تغییری که نیازمند بررسی است |
|---|---|
| گاهی فراموش کردن نام یک فرد و به یاد آوردن آن بعداً | فراموش کردن مکرر اطلاعات و اتفاقات تازه |
| جا گذاشتن وسیله و پیدا کردن آن با مرور مسیر | قرار دادن وسایل در مکانهای غیرمعمول و ناتوانی در پیدا کردن آنها |
| نیاز به زمان بیشتر برای یادگیری یک وسیله جدید | ناتوانی در انجام کارهایی که فرد سالها انجام میداده است |
| فراموش کردن گاهبهگاه یک قرار | فراموش کردن مکرر قرارها و نیاز فزاینده به کمک دیگران |
| مکث کوتاه برای پیدا کردن یک کلمه | مشکل مداوم در دنبال کردن مکالمه یا پیدا کردن کلمات آشنا |
اگر درباره وضعیت حافظه سالمند خانواده نگران هستید، مطالعه مقاله فراموشی در سالمندان طبیعی است؟ میتواند به شناخت بهتر این تفاوت کمک کند.
خواب ناکافی؛ زنگ خطری که شاید جدی نگیرید!
خواب با عملکرد مغز، توجه و حافظه ارتباط دارد. خواب ناکافی یا بیکیفیت میتواند باعث خستگی، کاهش تمرکز و تغییرات خلقی شود و به همین دلیل در ارزیابی وضعیت سالمندان اهمیت دارد. گزارش منتشرشده از سوی ایسنا در ارتباط با روز جهانی آلزایمر نیز خواب ناکافی را در کنار عواملی مانند فشار خون، دیابت، کمتحرکی، افسردگی درماننشده و انزوای اجتماعی از عوامل مرتبط با خطر آلزایمر مطرح کرده است.
اگر خواب سالمند تغییر کرده باشد، چه چیزهایی را باید جدی گرفت؟
بیدار شدنهای مکرر در شب، خوابآلودگی شدید در طول روز یا تغییر محسوس در الگوی خواب میتواند ارزش بررسی داشته باشد؛ بهخصوص اگر همزمان تغییرات حافظه یا رفتار نیز دیده شود. با این حال، نباید از روی اختلال خواب بهتنهایی نتیجه گرفت که فرد به آلزایمر مبتلا شده است. اختلالات خواب علتها و درمانهای متفاوتی دارند و باید متناسب با شرایط فرد ارزیابی شوند.
فقط فراموشی نیست؛ این عوامل خطر آلزایمر را هم بشناسید
افزایش سن یکی از مهمترین عوامل خطر آلزایمر است، اما تنها عامل مطرحشده نیست. وضعیت سلامت عمومی و سبک زندگی نیز در سلامت مغز اهمیت دارند.
- فشار خون، دیابت و سلامت عروقی : سلامت قلب و عروق با سلامت مغز ارتباط نزدیکی دارد. کنترل مناسب بیماریهایی مانند فشار خون و دیابت بخشی از مراقبت کلی از سلامت در دوران سالمندی است.
- کمتحرکی و سبک زندگی : فعالیت بدنی منظم و داشتن سبک زندگی سالم از موضوعاتی هستند که در توصیههای مربوط به کاهش عوامل خطر قابل اصلاح زوال شناختی مورد توجه قرار میگیرند.
- افسردگی و انزوای اجتماعی : تغییرات خلقی و کاهش ارتباطات اجتماعی میتوانند بر کیفیت زندگی و عملکرد شناختی فرد اثر بگذارند. در سالمندی، افسردگی همیشه به شکل غمگینی واضح دیده نمیشود و ممکن است با بیانگیزگی، کنارهگیری اجتماعی یا کاهش تمرکز همراه باشد.
- سابقه خانوادگی و عوامل فردی : سابقه خانوادگی میتواند در ارزیابی خطر اهمیت داشته باشد، اما داشتن یک عضو خانواده مبتلا به آلزایمر به این معنا نیست که فرد حتماً به بیماری مبتلا خواهد شد.
آلزایمر فقط حافظه را درگیر نمیکند؛ چرا تغییر رفتار هم اهمیت دارد؟
در آلزایمر و سایر انواع دمانس، تغییرات شناختی میتوانند در کنار تغییرات رفتاری و شخصیتی دیده شوند. این تغییرات ممکن است شامل بدبینی، تحریکپذیری، کنارهگیری اجتماعی، بیعلاقگی یا تغییر در قضاوت باشد. اما یک نکته مهم وجود دارد: تغییر رفتار بهتنهایی برای تشخیص آلزایمر کافی نیست. افسردگی، اضطراب، مشکلات خواب، داروها و بیماریهای جسمی نیز میتوانند رفتار سالمند را تغییر دهند.
اگر در کنار تغییر رفتار، فراموشی مکرر، مشکل در انجام کارهای آشنا، گم شدن در مسیرهای آشنا یا کاهش استقلال نیز مشاهده میشود، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برای آشنایی بیشتر با علائم و تفاوت آلزایمر با فراموشی معمولی میتوانید مقاله بیماری آلزایمر؛ علائم، تفاوت با فراموشی و روشهای کنترل را نیز مطالعه کنید.
آیا تغییر شخصیت همیشه نشانه دمانس است؟
خیر. علت تغییر رفتار باید با توجه به زمان شروع، شدت، روند پیشرفت، علائم همراه و وضعیت کلی سالمند بررسی شود. گاهی یک مشکل قابل درمان مانند افسردگی، اختلال خواب یا عارضه دارویی میتواند علت اصلی تغییر باشد.
اگر این علائم را در پدر یا مادر خود دیدیم، چه کار کنیم؟
اولین واکنش خانواده بهتر است سرزنش یا ترساندن سالمند نباشد. جملاتی مانند «چرا یادت نمیماند؟» یا «تو دیگر مثل قبل نیستی» ممکن است باعث مقاومت و ناراحتی فرد شود. بهتر است خانواده تغییرات را به شکل مشخص ثبت کند. زمان شروع علائم، دفعات تکرار، تغییرات خواب، داروهای جدید و تأثیر مشکل بر فعالیتهای روزمره میتوانند هنگام مراجعه به پزشک اطلاعات ارزشمندی باشند.
خانواده چه چیزهایی را بهتر است یادداشت کند؟
- زمان تقریبی شروع تغییرات
- اینکه تغییرات ناگهانی بودهاند یا تدریجی
- نوع فراموشی یا تغییر رفتاری
- تعداد دفعات تکرار علائم
- تغییرات خواب و خلق
- داروهای جدید یا تغییرات دارویی
- مشکل در مدیریت پول، دارو یا کارهای روزمره
- موقعیتهایی که علائم را تشدید میکنند
آیا باید با سالمند درباره فراموشی صحبت کرد؟
بهتر است گفتوگو بدون برچسب زدن و متهم کردن انجام شود. به جای جمله «تو آلزایمر گرفتهای»، میتوان درباره یک تغییر مشخص صحبت کرد؛ برای مثال: «مدتی است متوجه شدهایم بعضی چیزها را بیشتر فراموش میکنی، خودت هم این تغییر را احساس کردهای؟»
این نوع گفتوگو میتواند فضای مناسبتری برای بیان نگرانیهای سالمند ایجاد کند و در صورت نیاز، مسیر مراجعه برای ارزیابی را آسانتر کند.
چه زمانی باید زنگ خطر را جدی تر بگیریم و به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر تغییرات حافظه یا رفتار مداوم، رو به افزایش یا مختلکننده زندگی روزمره هستند، بهتر است برای مشخص شدن علت آنها ارزیابی تخصصی انجام شود.
مراجعه اهمیت بیشتری پیدا میکند اگر:
- فراموشیها مرتباً تکرار و شدیدتر میشوند.
- سالمند در مسیرهای آشنا گم میشود.
- در مدیریت دارو یا امور مالی مشکل پیدا کرده است.
- توانایی انجام کارهای آشنا کاهش یافته است.
- تغییر واضح و مداوم در شخصیت یا رفتار ایجاد شده است.
- بدبینی شدید، توهم یا رفتارهای غیرمعمول ایجاد شده است.
- استقلال فرد در زندگی روزمره کاهش پیدا کرده است.
پزشک برای بررسی مشکلات حافظه چه مواردی را بررسی میکند؟
ارزیابی میتواند با پرسش درباره زمان شروع علائم، روند تغییرات، بیماریهای قبلی، داروهای مصرفی، خواب، خلق، حافظه و وضعیت زندگی روزمره آغاز شود. اطلاعات اعضای خانواده نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است خود سالمند متوجه همه تغییرات نشده باشد.
بسته به شرایط فرد، ممکن است ارزیابی شناختی، معاینه پزشکی، بررسی آزمایشگاهی یا بررسیهای تکمیلی دیگر نیز لازم باشد. هدف این است که علت علائم تا حد امکان مشخص شود و عوامل قابل درمان یا قابل کنترل از سایر مشکلات تفکیک شوند.
برای آشنایی با خدمات و مطالب تخصصی مرتبط با اختلالات حافظه، دمانس و آلزایمر میتوانید به سایت دکتر فغانی مراجعه کنید.
پرسشهای متداول درباره روز جهانی آلزایمر
- روز جهانی آلزایمر چه روزی است؟ روز جهانی آلزایمر هر سال در ۲۱ سپتامبر برگزار میشود و هدف آن افزایش آگاهی درباره بیماری آلزایمر و سایر انواع دمانس و توجه بیشتر به بیماران و خانوادههای آنان است.
- آیا آلزایمر بخش طبیعی سالمندی است؟خیر. افزایش سن یکی از عوامل خطر آلزایمر است، اما خود بیماری بخش طبیعی و اجتنابناپذیر سالمندی محسوب نمیشود.
- آیا هر فراموشی در سالمندان نشانه آلزایمر است؟
خیر. فراموشی میتواند علتهای مختلفی داشته باشد؛ از اختلال خواب و افسردگی گرفته تا بعضی داروها و بیماریهای جسمی. تشخیص آلزایمر نیازمند ارزیابی مجموعه علائم است. - مهمترین زنگ خطر آلزایمر چیست؟
|یک علامت واحد نمیتواند آلزایمر را مشخص کند. فراموشی مکرر اطلاعات تازه، اختلال در انجام کارهای آشنا، مشکل در جهتیابی، تغییر قضاوت و کاهش استقلال از جمله علائمی هستند که در صورت تداوم باید بررسی شوند. - آیا خواب ناکافی با آلزایمر ارتباط دارد؟
خواب ناکافی و بیکیفیت با سلامت شناختی ارتباط دارد و به همین دلیل اختلال خواب مداوم، بهخصوص در سالمندان، بهتر است نادیده گرفته نشود. البته اختلال خواب بهتنهایی به معنای ابتلا به آلزایمر نیست. - آیا تغییر شخصیت سالمند میتواند نشانه آلزایمر باشد؟
تغییرات رفتاری و شخصیتی میتوانند در کنار علائم شناختی در برخی انواع دمانس دیده شوند، اما تغییر شخصیت بهتنهایی برای تشخیص آلزایمر کافی نیست.
جمعبندی؛ هر فراموشی آلزایمر نیست، اما هر زنگ خطری را هم نباید نادیده گرفت
روز جهانی آلزایمر فرصتی برای یادآوری یک نکته مهم است: افزایش سن به معنای ابتلای طبیعی به آلزایمر نیست. از طرف دیگر، هر فراموشی نیز به معنای شروع این بیماری نیست. آنچه اهمیت دارد، توجه به روند تغییرات است. اگر فراموشیها تکرار میشوند، فرد در مسیرهای آشنا گم میشود، انجام کارهای همیشگی برایش دشوار شده، رفتار و شخصیت او تغییر محسوسی کرده یا استقلالش کاهش یافته است، بهتر است این نشانهها صرفاً به حساب پیری گذاشته نشوند.
نگران تغییر حافظه یا رفتار یکی از اعضای خانواده هستید؟
اگر تغییرات حافظه، رفتار، خواب یا توانایی انجام فعالیتهای روزمره در سالمند ادامهدار شده است، ارزیابی تخصصی میتواند به مشخص شدن علت این تغییرات کمک کند.
توجه: این مطلب با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشکی فردی نیست. در صورت مشاهده تغییرات پایدار یا قابلتوجه در حافظه، رفتار یا عملکرد روزمره سالمند، برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید.
نظر شما